Ìgbìmọ̀ Ìbámu Òfin (Constitutional Council) ti orílẹ̀-èdè Cameroon kéde Alága tí ó ti wà ní ipò fún ìgbà pípẹ́, Paul Biya, gẹ́gẹ́ bí olùborí nínú ìdìbò ààrẹ tí ó wáyé ní ojo kejila osu kewa, ní Ọjọ́ Aje (Monday), èyí tí ó fi kún ipò ìṣàkóso rẹ̀ tí ó ti gbòde kan fún ogójì ọdún ó lé díẹ̀.

Clément Atangana, Ààrẹ Ìgbìmọ̀ Ìbámu Òfin, kéde rẹ̀ ní Yaoundé pé: “Wọ́n kéde olùdíje Paul Biya gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ Orílẹ̀-Èdè, nítorí ó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìbò tí wọ́n dì.”

Gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ ìjọba, Biya gba 53.66 nínú ọgọ́rùn-ún (percent) ìbò, ó sì borí alájọṣepọ̀ rẹ̀ tẹ́lẹ̀, tí ó wá di olùdíje rẹ̀, Issa Tchiroma Bakary, ẹni tí ó gba 35.19 nínú ọgọ́rùn-ún ìbò. Ìgbìmọ̀ náà sọ pé iye àwọn tí ó dìbò wà ní 57.7 nínú ọgọ́rùn-ún.

Ìwọ́de Di Ìpakúpa ni Cameroon

Ìkéde náà wáyé ní ọjọ́ kan lẹ́yìn tí ìjà líle bẹ̀rẹ̀ ní oríṣiríṣi ìlú. Nínú ìlú tí ó jẹ́ àárín gbùngbùn ọrọ̀ ajé, Douala, àwọn ọmọ ogun ààbò ta ìbọn sí àwọn olùwọ́de tí wọ́n ń ṣe àfìhàn lórí ẹ̀sùn pé wọ́n ṣe ayédèrú ìdìbò, ó kéré tán, ènìyàn mẹ́rin (4) ló kú.

Ní ìlú Garoua ní apá àríwá, àwọn olùtìlẹ́yìn ẹgbẹ́ òṣèlú tako ìjọba tún jáde sí òpópónà. Lórí ẹ̀rọ ayélujára X, Tchiroma fi ẹ̀sùn kan àwọn ọmọ ogun ààbò pé wọ́n ta ìbọn sí àwọn aráàlú, ó sì sọ pé ènìyàn méjì (2) ló kú ní ìlú rẹ̀.

Tchiroma kọ lórí X pé: “Títà ìbọn lójúkojú sí àwọn arákùnrin rẹ – ó yẹ kí n wá mọ̀ bóyá alágbàṣe ni yín. Ẹ pa mí tó bá wù yín, ṣùgbọ́n màá dá orílẹ̀-èdè yìí sílẹ̀ ní ọ̀nàkọnà tí ó bá ṣeé ṣe. Irú ìwà láìròfin wo nìyí!”

Ìṣẹ́gun Tí Wọ́n Ń Jiyàn Lórí Rẹ̀ ni Cameroon

Tchiroma ti kéde ìṣẹ́gun rẹ̀ ní ọjọ́ díẹ̀ ṣáájú kí àkọsílẹ̀ ìjọba tó jáde, ó sì tọ́ka sí àwọn àkọsílẹ̀ tí ẹgbẹ́ òun ṣe. Àwọn aláṣẹ ẹgbẹ́ tó ń ṣàkóso yára wó ẹ̀sùn rẹ̀ lulẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “àìlẹ́sẹ̀ nílẹ̀ àti ìròyìn tó ń ru ìbínú.”

Pẹ̀lú bí àwọn ọ̀dọ́ olùdìbò ti ń bínú jáde àti ìpè fún àtúnṣe òṣèlú, Cameroon People’s Democratic Movement (CPDM) ti Biya ṣì di agbára mú dáadáa nípasẹ̀ àwọn ìdarí agbègbè àti àwọn ọmọ ogun ààbò.

Àwọn Àìtọ́ Nínú Ìdìbò àti Àwọn Àbá Wíwò

Ìjọba sọ pé wọ́n fún ó ju 5,000 ènìyàn lọ láti orílẹ̀-èdè náà àti ti àgbáyé láṣẹ láti bójú tó ìdìbò náà.

Ṣùgbọ́n, àpapọ̀ àwọn àjọ mẹ́jọ (8) tí ó jẹ́ ti àwùjọ aráàlú Cameroon ròyìn pé àwọn àìtọ́ wà, títí kan àwọn orúkọ àwọn tí ó ti kú tí wọ́n ṣì wà lórí ìwé orúkọ olùdìbò, pípín ìwé ìdìbò láìdọ́gba, àti ìṣẹ̀lẹ̀ kíkún àpótí ìdìbò ní àwọn agbègbè kan.

Ní òdì kejì, àwọn aṣojú wíwò ti African Union yìn ìdìbò náà, wọ́n sì sọ pé ó “wáyé ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìlànà agbègbè, ti ilẹ̀ Adúláwọ̀ àti ti àgbáyé,” bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n sọ pé ìṣòro wà ní àwọn agbègbè kan nípa bí wọ́n ṣe ń kó nǹkan kiri àti àìríran jìnnà.

Biya Ti Ó Di Ipò Mú Fún Ìgbà Pípẹ́

Ní ọmọ ọdún mẹ́rìnlélọ́gọ̀rún àti méjì (92), Paul Biya ni ó jẹ́ orí orílẹ̀-èdè tó dàgbà jù lọ ní àgbáyé àti ọ̀kan lára àwọn aṣáájú tó pẹ́ jù lọ ní Áfíríkà. Ó kọ́kọ́ wọlé sí ipò náà ní ọdún 1982 lẹ́yìn tí ààrẹ àkọ́kọ́ ti Cameroon, Ahmadou Ahidjo, fi ipò sílẹ̀, ó sì ti di agbára mú láti ìgbà náà nípasẹ̀ àwọn àtúnṣe ìbámu òfin tí ó fi òpin sí iye ìgbà tí ààrẹ lè wà ní ipò.

Ìlera Biya àti àìsí rẹ̀ níbẹ̀ nígbà pípẹ́ ti di ọ̀rọ̀ àròsọ, nítorí ó máa ń lo àkókò gígùn ní Europe, pàápàá jù lọ ní Switzerland, tí ó fi ìṣàkóso sí ọwọ́ àwọn olùrànlọ́wọ́ rẹ̀ àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ìdílé.

Orílẹ̀-Èdè Ní Ọ̀nà Ìpinnu

Àwọn olùgbéyẹ̀wò sọ pé ìṣẹ́gun tuntun ti Biya tẹnu mọ́ agbára ìṣèlú rẹ̀ tí kò lágbára àti àìlera àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú tako ìjọba.

“Paul Biya ṣì jẹ́ ọ̀gá nínú dídá ara rẹ̀ sílẹ̀ nínú òṣèlú,” ni òǹwéyé òṣèlú kan ní Yaoundé sọ. “Ṣùgbọ́n ìdìbò yìí tún fi hàn pé sùúrù àwọn aráàlú ti ń tán, pàápàá láàárín àwọn ọ̀dọ́ Cameroon tí wọ́n nímọ̀lára pé a ti yọ wọ́n kúrò nínú ìgbésí ayé òṣèlú àti ti ọrọ̀ ajé.”

Bí ètò ṣe ń dá wà, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ní Cameroon ló ń béèrè bóyá ìdìbò yìí jẹ́ ìtẹ̀síwájú tàbí wàhálà – àti bóyá aṣáájú tí ó ti darúgbó náà ṣì lè darí orílẹ̀-èdè Central African náà kọjá àwọn ìṣòro tí ó ń jinlẹ̀ sí i.